Collectie als kosmos
Een andere kijk op tijd in de nieuwe collectiepresentatie
6 jun 2026 – 2 mei 2030
Foto: Lisa van Katwijk
Collectie als kosmos gaat over tijd en de verhalen die kunst kan vertellen. De tentoonstelling doorbreekt het idee van kunstgeschiedenis als een lange tijdlijn: in plaats van tijd te meten in één rechte lijn, kijken we naar de verbanden die kunstwerken met elkaar kunnen vormen, over verschillende tijden heen. Te r gelegenheid van het 90-jarig bestaan in 2026 presenteert het Van Abbemuseum een nieuwe collectiepresentatie die een frisse kijk biedt op tijd en de collectie in een ander licht zet.
Als sterrenbeelden aan de nachtelijke hemel zijn 250 kunstwerken verspreid over de drie verdiepingen van het museum. Ze volgen geen vaste lijn of chronologische volgorde. Door persoonlijke verhalen te verbinden met grotere cycli brengt de tentoonstelling verschillende ritmes van tijd samen, van menselijke geschiedenissen tot tijd op een kosmische schaal. Met Collectie als kosmos neemt het Van Abbemuseum afstand van één enkel verhaal dat zich langs een rechte lijn door de tijd beweegt. In plaats daarvan ontstaat ruimte waarin verschillende tijden en verhalen naast elkaar bestaan. De tentoonstelling wekt verwondering, nodigt uit om anders te kijken en brengt een levendig gesprek met tijd op gang.
Vier manieren om tijd te ervaren
Collectie als kosmos presenteert de museumcollectie op een open, dynamische manier. Met vier invalshoeken nodigen we je uit om tijd op andere manieren te ervaren:
Onchronologische tijd
Door de chronologische volgorde los te laten, ontstaat er ruimte voor nieuwe verhalen. Negentig buren van het museum leveren een bijdrage aan de tentoonstelling door een voorwerp uit hun dagelijks leven in bruikleen te geven. Aan de hand van hun objecten nemen deze negentig verhalenvertellers je mee op een reis door de tijd. De voorwerpen werken als schakels: ze verbinden persoonlijke verhalen en herinneringen met kunstwerken uit de collectie. Zo is een roze wekker gekoppeld aan het schilderij JULY 4, 1973 ‘Wednesday’ van On Kawara. Deze werkwijze is ontwikkeld samen met de Johannesburg-werkgroep van Another Roadmap Africa Cluster (ARAC).
Regeneratieve tijd
Leven en dood, vreugde en verlies. In haar werk onderzoekt kunstenaar en doodsonderzoeker G hoe verdriet en rouw eruit kunnen zien. Hoe gaan we om met deze momenten in de cyclus van het leven? En wat betekenen ze in een museum dat kunstwerken verzamelt, met zorg bewaart en soms ook weer afstoot? Hoe neem je afscheid van een kunstwerk?
Publieke tijd
Hoe kunnen we de buitenwereld ervaren in een museum? Deze invalshoek zet vraagtekens bij vaste museumkaders, zoals muren en openingstijden. Een zaal is ingericht als een bos vol beelden en installaties. Bij binnenkomst loop je onder een opblaasbare boog door, geïnspireerd op de finish van een marathon. In dit werk bouwt Ima-Abasi Okon voort op ideeën uit haar solotentoonstelling in 2025, waarin ze vanuit haar hardlooppraktijk andere manieren van tijd meten onderzoekt.
Kosmische tijd
Wat heeft de nachtelijke hemel te maken met het land en de landbouw? Deze manier van kijken naar tijd volgt de cycli van zaaien en oogsten en laat zien hoe kosmische en aardse ritmes met elkaar verbonden zijn. Deze invalshoek is ontwikkeld met kunstenaar Nolan Oswald Dennis en gebaseerd op hun installatie Black Liberation Zodiac (Khunuseti). In de zaal die is gewijd aan kosmische tijd, word je omringd door wanden vol landschappen uit verschillende tijden.
Kunst en samenleving komen samen
Terwijl Collectie als kosmos zich afspeelt op de bovenste drie verdiepingen van het Collectiegebouw, is het Dommelplein op de begane grond een plek voor ontmoeting en samenwerking. Kunstenaars, ontwerpers, bezoekers en denkers werken hier samen met lokale partners zoals Archipel, Design Academy Eindhoven, Studio Woensel West en Tante Netty. Hier ontmoeten kunst en samenleving elkaar in nieuwe manieren van maken, verzamelen en ervaren.
Kunstenaars
In Collectie als kosmos zijn meer dan 250 kunstwerken te zien van: Can Altay, Brook Andrew, Karel Appel, Rasheed Araeen, Mercedes Azpilicueta, Francis Bacon, Jo Baer, Gerrit van Bakel, Ernst Barlach, Robert Barry, Max Beckmann, Marcel van den Berg, Pieke Bergmans, Joseph Beuys, Rossella Biscotti, Ansuya Blom, Georges Braque, Marcel Broodthaers, stanley brouwn, Günter Brus, Simnikiwe Buhlungu, Kees Buurman, André Cadere, Heinrich Campendonk, Hendrik Chabot, Marc Chagall, Edgar Cleijne, Constant, Jan Elburg & Constant, Angelo Custodio, Wim van Dam, René Daniëls, Yael Davids, Nolan Oswald Dennis, Jan Dibbets, Rineke Dijkstra, Theo van Doesburg, Jean Dubuffet, Marlene Dumas, Kiki van Eijk, Ger van Elk, Edgar Fernhout, Barry Flanagan, Dan Flavin, Lucio Fontana, Hamish Fulton, G, Leylâ Gediz, Isa Genzken, Guerrilla Girls, Gerhard von Graevenitz, Dan Graham, Laura Grisi, Guercino, Nilbar Güreş, Femke Herregraven, Lubaina Himid, Hans van Hoek, Jenny Holzer, Rebecca Horn, Cristina Iglesias, Jim Isermann, Lucie van Dam van Isselt, Joan Jonas, Asger Jorn, Donald Judd, Ilya Kabakov, Gülsün Karamustafa, Rei Kawakubo, On Kawara, Mike Kelley, Ellsworth Kelly, Niek Kemps, Natasja Kensmil, Anselm Kiefer, Sung Hwan Kim, Yves Klein, Jannis Kounellis, Herman Kruyder, Wifredo Lam, Carolyn Lazard, Fernand Léger, Bart van der Leck, El Lissitzky, Bernd Lohaus, Richard Paul Lohse, Taus Makhacheva, Kazimir Malevich, Jos Manders, Mark Manders, Frank Mandersloot, Alfred Manessier, Glenda Martinus, Allan McCollum, Ana Mendieta, Griet Menschaert, Joan Miró, Moelyono, Piet Mondriaan, Robert Morris, Li Mu, Otobong Nkanga, Ima-Abasi Okon, Onkruidenier, Gabriel Orozco, Piet Ouborg, Paul Panhuysen, Bart Peizel, Alicia Penalba, Giuseppe Penone, Dan Perjovschi, Constant Permeke, Pablo Picasso, Michelangelo Pistoletto, Serge Poliakoff, Larry Poons, Monira Al Qadiri, Walid Raad, John Rädecker, Michael Raedecker, Jewyo Rhii, Coba Ritsema, Ulrich Rückriem, Wilhelm Sasnal, Erzen Shkololli, Lorna Simpson, Gustave de Smet, Victor Sonna, Frank Stella, Mladen Stilinović, Peter Struycken, Jennifer Tee, Jean Tinguely, Rikrit Tiravanija, Jan Toorop, Richard Tuttle, Alexander Ugay, Lidwien van de Ven, Toon Verhoef, Henk Visch, Carel Visser, Herman de Vries, Angela Bulloch & Imke Wagener, Franz Erhard Walther, Andy Warhol, Rachel Whiteread, Ian Wilson, Santiago Yahuarcani, Haegue Yang en Ossip Zadkine.
Deze collectiepresentatie wordt mede mogelijk gemaakt door:
Het Dommelplein wordt mede mogelijk gemaakt door:
De nieuwe museumtuin wordt mede mogelijk gemaakt door:
Colofon / Colophon
Collection as Comos brings together 250 artworks from: Can Altay, Brook Andrew, Karel Appel, Rasheed Araeen, Mercedes Azpilicueta, Francis Bacon, Jo Baer, Gerrit van Bakel, Ernst Barlach, Robert Barry, Max Beckmann, Marcel van den Berg, Joseph Beuys, Rossella Biscotti, Ansuya Blom, Georges Braque, Marcel Broodthaers, stanley brouwn, Günter Brus, Simnikiwe Buhlungu, Kees Buurman, André Cadere, Heinrich Campendonk, Hendrik Chabot, Marc Chagall, Edgar Cleijne, Constant, Jan Elburg & Constant, Angelo Custodio, Wim van Dam, René Daniëls, Yael Davids, Nolan Oswald Dennis, Jan Dibbets, Rineke Dijkstra, Theo van Doesburg, Jean Dubuffet, Marlene Dumas, Kiki van Eijk, Ger van Elk, Charles Eyck, Edgar Fernhout, Barry Flanagan, Dan Flavin, Lucio Fontana, Hamish Fulton, G, Leylâ Gediz, Isa Genzken, Guerrilla Girls, Gerhard von Graevenitz, Dan Graham, Laura Grisi, Guercino, Nilbar Güreş, Femke Herregraven, Lubaina Himid, Hans van Hoek, Jenny Holzer, Rebecca Horn, Cristina Iglesias, Jim Isermann, Lucie van Dam van Isselt, Joan Jonas, Asger Jorn, Donald Judd, Ilya Kabakov, Gülsün Karamustafa, Rei Kawakubo, On Kawara, Mike Kelley, Ellsworth Kelly, Niek Kemps, Natasja Kensmil, Anselm Kiefer, Sung Hwan Kim, Yves Klein, Jannis Kounellis, Herman Kruyder, Wifredo Lam, Carolyn Lazard, Fernand Léger, Bart van der Leck, El Lissitzky, Bernd Lohaus, Richard Paul Lohse, Taus Makhacheva, Kazimir Malevich, Jos Manders, Mark Manders, Frank Mandersloot, Alfred Manessier, Glenda Martinus, Allan McCollum, Ana Mendieta, Griet Menschaert, Joan Miró, Moelyono, Piet Mondriaan, Robert Morris, Li Mu, Otobong Nkanga, Ima-Abasi Okon, Onkruidenier, Füsun Onur, Gabriel Orozco, Piet Ouborg, Paul Panhuysen, Bart Peizel, Alicia Penalba, Giuseppe Penone, Dan Perjovschi, Constant Permeke, Pablo Picasso, Michelangelo Pistoletto, Serge Poliakoff, Larry Poons, Monira Al Qadiri, Walid Raad, John Rädecker, Michael Raedecker, Jewyo Rhii, Coba Ritsema, Ulrich Rückriem, Wilhelm Sasnal, Erzen Shkololli, Lorna Simpson, Gustave de Smet, Victor Sonna, Frank Stella, Mladen Stilinović, Peter Struycken, Jennifer Tee, Jean Tinguely, Rikrit Tiravanija, Jan Toorop, Richard Tuttle, Alexander Ugay, Lidwien van de Ven, Toon Verhoef, Henk Visch, Carel Visser, herman de vries, Angela Bulloch & Imke Wagener, Franz Erhard Walther, Andy Warhol, Rachel Whiteread, Ian Wilson, Santiago Yahuarcani, Haegue Yang, and Ossip Zadkine.
Kunstenaars als gesprekspartners / Artist Interlocutors
De tentoonstelling is rond vier onderzoekslijnen georganiseerd, samen met kunstenaars als onderzoekers die hun werk implementeerden tijdens de onderzoeksfase en de onderliggende structuur van de tentoonstelling vormgaven. “Onchronologische Tijd,” ontwikkeld in samenwerking met Another Road Map Africa Cluster (ARAC), verbindt de bezoeker met de collectie via plaatsen, geschiedenissen en herinneringen. “Regeneratieve Tijd,” ontwikkeld met kunstenaar en doodsonderzoeker G, verkent de cycli van leven en dood voor zowel materiële objecten als immateriële systemen. “Publieke Tijd,” ontwikkeld met kunstenaar Ima-Abasi Okon, belicht de rol van kunst in publieke ruimten buiten de openingstijden van het museum. “Kosmische Tijden,” ontwikkeld met Nolan Oswald Dennis, onderzoekt planetaire tijdsdimensies en gebruikt de kosmos en de nachtelijke hemel om lokale vraagstukken aan te kaarten.
Artistiek Team / Artistic Team
Concept & Lead by Yolande Zola Zoli van der Heide (senior curator) in samenwerking met / in collaboration with Defne Ayas (directeur / director), Steven ten Thije (hoofd collecties / head of collections), Abril Cisneros Ramírez (assistent curator), Anna Truntaeva (curator stagiaire)
Projectleider / Project Manager
Nikita Hurkmans
Ruimtelijk Ontwerp / Spatial Design
Studio Matilde Cassani (Matilde Cassani, Leonardo Gatti, Cecilia da Pozzo)
Grafisch Ontwerp / Graphic Design
Studio Pupilla
Zakelijk Directeur / Business Director
Anastasia van Gennip
Hoofd Productie & Presentatie / Head of Production & Presentation
Antoine Derksen
Hoofd Opbouw & Technische Coördinator /
Head Installation & Technical Coordination
Diederik Koppelmans, Mark van der Gronden
Technisch Tekenaar / Technical Engineer
Benno Hartjes
Technische Dienst / Installation Team
Hadewych Bartelds, Gijs Blankers, Matthieu Brekelmans, Stef van der Dungen, Perry van Duijnhoven, Tom Frencken, Joost Gehem, Tyson Goudsmit, Paul Heijnen, Ivi van Keulen, Sjoerd van Lankveld, Thijs Linmans, Sander Lucas, Bram Mijnders, Aagje Linssen, Angelo Shuhmacher, Leon Vos, Jeroen Vrijsen
AV & Lichtontwerp / AV & Light Design
Bart van Geldrop
Collectieteam / Collection Team
Marit Jacobs, Michaela Groeneveld, Chantal Kleinmeulman, Aurora Loerakker, Angeliki Petropoulos, Dieke Ribbers, Michel van Weegberg
Archief & Bibliotheek / Archive & Library
Relinde ter Borg, Annebel Kuperus, Rebecca Niculae, Odilia van Roij, Maria Samailiuk, Nelleke Slofstra, Anna Tchitcherine
Fondsenwerving / Fundraising
Joy Ravenwaaij, Roos Ticheler
Publieksbemiddeling & Educatie / Mediation & Education
Yda Sinaij, Glenda Pattipeilohy, Ilse van de Wetering, Nayara Lekkerkerk (stagiairs / interns)
Alle teksten zijn bewerkt tot B1 niveau door een externe redacteur. / All exhibition texts have been externally edited to B1 level for accessibility.
Constituent Organisator / Organiser
Vivian Vasilda-Heyms
Multisensorische Ontwikkeling / Multisensory Development
ADEZIV network (Daisy Dawson, Marie- Luise Charlotte Weier, Simon van Vliet, Oskar Zulauf, Mehdi Greefhorst, Nick Monroe Maeres, Willemijn Kuipers, Kaylee Rosaline, Maartje Vos-Swinkels, Menko Dijksterhuis, Miriam Wolter), Hossam Althakali, CBB, Jeanette Chedda, Angelo Custódio, Eindhoven Toegankelijk (Paula de Ruiter, Marc Jacobs, Ingrid Schoenmakers), EzWayz, Femke Herregraven, InGebaren, Tamara van Laarhoven, Steffie Maas, Benny Nilsen, Helga Pladek, Shay Raviv, Studio Matilde Cassani, Studio Pupilla, Stichting Accessibility (Séverine Kas, Jolijn Jansen, Sandra Vernooij), The Snifferoo ( Frank Bloem), Jesse Vermeulen, Videlio (John Willemse, George Kabel)
Projectorganisatie 90 Vertellers / Project Organisation 90 Narrators
Abril Cisneros Ramírez, Blanka Gyulai, Zohra Peels, Chala Westerman
Marketing & Communicatie / Marketing & Communication
Maud Bongers, Kelly Hamers, Chloe van der Schmitte, Sabine Spierenburg. Zoe Okonkwo Prada & Pia Seidel (stagiairs / interns)
Management Assistant / Assistent
Marit Pulles
Museumgidsen / Museum Guides
Jocelyn Baah, Claudia den Boer, Fleur Brom, Ángela Castaño Estévez, Salman Dirir, Tessa van den Eeden, Laury van Eerd, Julia Fidder, Vitor Van Gaever, Marjon de Groot, Atakan Gür, Diewke van den Heuvel, Nini Hoang, Loïs Lentz, Lieke Mangindaan, Jacqueline Nas, Marjolein Nolles, Laura Papke, Sanne Prevoo, Mariam Razkallah, Leonie Schepers, Trienette Stevens, Rimanta Tavo, Sabina Timmermans, Marieke Verberne, Maartje Vos-Swinkels, Roos Wijma, Miranda van der Zandt
Met dank aan / With thanks to
Team Infobalie & Hosts, Team beveiliging
Financiële Administratie / Financial Administration
Lean Biemans, Femke Brandsma, Tanya Chumachenko
Hoofd Facilitaire Dienst / Facilities Manager
Trudy van de Meerakker
Eventmanager / Event Manager
Maureen de Lang, Michelle Crooijmans
Nieuwkomers Evenementen / Newcomers Events
Shafiq Omar
Juridisch Adviseur / Legal Advisor
Indra Schurer
Museum Shop & Kassabalie / Museum Shop & Ticket Office
Petra van Gerwen, Reyhan Kayan, Saskia de Marée, Charlotte Merkx, Shafiq Omar, Alice Pessers, Rachida Post, Motta (Lois Hilt, Aagje Linssen, Jawad Yarzada)
Interieurverzorgers / Cleaning Staff
Alex Bekiaris, Bianca Bogaart, Petra van Boxtel, Jennefer IJzermans, Diego Hernandez, Petra Holten, Harold de Jong, Enver Khaibullayev, Ricardo van Laarschot, Lorano Montana
Van Abbe café
Janske van den Berg, Daisy Dawson, Sophie Eestermans, Fleur Hulleman, Brenda Mertens, Eva Oosthoek, Daria Poliakova, Joana coronel Soler, Mees van Maurik, Iris Quaedvlieg, Jenko Rademaker, Celest de Rooij, Rachel Sloven, Sara Veenstra, Juana Truffat, Bregje Zimmermann
Tuinier / Gardener
Henrie van Nistelrooij
Speciale Dank / Special Thanks
Rob Burgers, Paula Chang, Dr. AF Philips Observatory, Paul Klomp, Harm Munk, Ruben Suykerbuyk, Nicholas Turner, Welcome UK, Riet Wijnen
